Od tego roku Jan bywa często z rodziną na Koryznówce w Nowym Wiśniczu, dworku letniskowym Serafińskich. W grudniu Rejtan wystawiony w Krakowie, a następnie w tymże miesiącu w Wiedniu, dokąd udał się także Matejko. Źle odczytana intencja obrazu i ostra, niesprawiedliwa jego krytyka przez J.I.Kraszewskiego powodują zerwanie z nim przez Matejkę wszelkich stosunków.
Pierwsze objawy choroby żołądka.

Rodzi się córka, Helena.
W mieszkaniu Matejków na Krupniczej umiera w kwietniu przyjaciel artysty i szwagier - Stanisław Giebułtowski. Otrzymawszy cesarskie stypendium w wysokości 2000 guldenów, Matejko wyjeżdża do Wiednia, gdzie oddaje się studiom muzealnym, a następnie do Paryża. Tutaj Rejtan, wystawiony na wystawie światowej, odznaczony zostaje złotym medalem I klasy i nabyty przez Franciszka Józefa.
Współpracuje jako rysownik z czasopismami ("Kłosy", "Łada", "Tygodnik Ilustrowany"). Niechętne przyjęcie Rejtana w kraju i wyjątkowo napastliwa reakcja krytyki powoduje pierwszy konflikt Matejki z najbardziej wpływową grupą odbiorców jego sztuki.

Wyjeżdża do Lwowa, gdzie uczestniczy w pierwszej wystawie tamtejszego Towarzystwa Sztuk Pięknych.

We Lwowie, w związku z wystawieniem Unii lubelskiej, uroczyście goszczony, otrzymuje honorowe obywatelstwo miasta i funduje dwa stypendia: dla Polaka i Rusina, którzy zechcą studiować w krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych. Zwiedził wówczas Przemyśl, Żółkiew i Podhorce.
Rodzi się druga córka artysty, Beata.

Przez Wiedeń, Salzburg i Monachium przybywa do Paryża, owacyjnie witany przez tamtejszą Polonię zgromadzoną na dworcu. W Paryżu, po wystawieniu na dorocznym Salonie Unii lubelskiej, otrzymuje Krzyż Kawalerski Legii Honorowej. Umelecka Beseda w Pradze uznaje go za swego honorowego członka.

Bierze udział w patriotycznej uroczystości odsłonięcia pomnika Kazimierza Wielkiego na rynku w Bochni, wystawionego m.in. z inicjatywy Leonarda Serafińskiego.

Zostaje członkiem nadzwyczajnym Akademii Umiejętności. Spore obecnie dochody pozwalają mu odkupić od reszty spadkobierców rodzinną kamienicę przy ul. Floriańskiej i przystosować ją do swych potrzeb (m.in. urządza w niej wygodną i obszerną pracownię). Letnie wakacje spędza z rodziną w Rabce.
Podróżuje do Wiednia i Stambułu, zwiedzając po drodze Warnę.
Bierze udział w komisji Akademii Umiejętności w celu opracowania projektu ustawy o konserwacji zabytków sztuki i pomników historycznych. Po sporze z drem Mayerem, prezesem Towarzystwa Naukowego, o odnowienie gotyckiej kaplicy Wąsowiczów na Wawelu, odsyła dyplom członkowski Towarzystwa.

Rodzi się drugi syn artysty, Jerzy. Umiera brat, Franciszek.
Matejko odbywa podróż do Pragi, Wiednia i Budapesztu. Czesi proponują mu objęcie stanowiska dyrektora Akademii Sztuk Pięknych w Pradze - artysta odmawia listem z 17 maja, uczczony przez wdzięczną młodzież krakowską uroczystm przemarszem z pochodniami pod jego domem. 30 sierpnia zostaje mianowany dyrektorem Szkoły Sztuk Pięknych w Krakowie, którą to funkcję będzie sprawował do śmierci, dużą część czasu i energii poświęcając związanym z nią zadaniom - zarówno pedagogicznym (osobiście prowadził oddział specjalny malarstwa historycznego), jak i organizacyjnym. Z funduszu uzyskanego z wystawienia w Towarzystwie Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie Kazania Skargi i Kopernika funduje stypendium im. M. Kopernika, które ma być przyznawane corocznie drogą konkursu młodemu adeptowi sztuki.
Zostaje członkiem Akademii Sztuk Pięknych w Paryżu.

Stefan Batory pod Pskowem wystawiony w Paryżu. Matejko zostaje członkiem Instytutu Francuskiego i berlińskiej Akademii Sztuki. Wyjeżdża do Lwowa, by na sesji Sejmu Galicyjskiego przyspieszyć przyznanie dotacji pieniężnych dla Szkoły Sztuk Pięknych. Odwiedza wówczas H. Rodakowskiego, proponując mu objęcie katedry w krakowskiej uczelni, ale ten odmawia.
Umiera Leonard Serafiński.

Zostaje kierownikiem i opiekunem wydziału artystycznego na Kursach Wyższych dla kobiet im. A. Baranieckiego. Rozpoczyna współpracę z architektem Tomaszem Prylińskim przy restauracji Sukiennic (trwającą do 1879 roku).
Otrzymuje złoty medal, który został wybity na jego cześć ze składek społecznych. Obraz Zawieszenie dzwonu Zygmunta zostaje wystawiony w Krakowie, a następnie w Paryżu.

Kupuje folwark w Krzesławicach pod Krakowem (obecnie Nowa Huta). Do dworu dobudowuje pracownię. W Krzesławicach buduje później własnym kosztem szkołę (istniejącą do dziś).
Tego roku ujawnia się narastająca w następnych latach choroba psychiczna żony, która przebywa odtąd najczęściej z dziećmi w Krzesławicach.
U boku osamotnionego Matejki pojawia się Marian Gorzkowski, pełniący funkcję jego powiernika, pomocnika w załatwianiu codziennych spraw, a także kronikarza.

We wrześniu wyrusza w towarzystwie żony przez Częstochowę do Warszawy, witany tam i przyjmowany z królewskimi honorami - m.in. na bankiecie wydanym na jego cześć Aleksander Kraushar wygłasza wiersz Na cześć Matejki. Zwiedza następnie okolice pola bitwy pod Grunwaldem, zatrzymując się po drodze w Waplewie u hr. Sierakowskich, i przez Malbork, Gdańsk, Toruń wraca do Krakowa.
W Krakowie odwiedza go Rodakowski.
Unia lubelska zakupiona ze składek społecznych na własność kraju.

Narodziny i śmierć trzeciej córki artysty, Reginy. Olbrzymi sukces Bitwy pod Grunwaldem, zawieszonej w krakowskim magistracie mieszczącym się w pałacu Wielopolskich, gdzie 29 X, podczas ogólnopolskiej uroczystości ku czci artysty, prezydent Krakowa Mikołaj Zyblikiewicz wręcza mu berło od władz miasta jako symbol panowania w sztuce (wg projektu T. Prylińskiego, wykonane przez złotnika Wł. Glixellego).
W teatrze przy pl. Szczepańskim (obecnie Stary Teatr) specjalne przedstawienie na cześć Matejki.
Na wystawie powszechnej w Paryżu otrzymuje złoty medal za Unię lubelską, Zawieszenie dzwonu Zygmunta i Portret Wacława Wilczka.
W listopadzie wyjeżdża z żoną do Włoch, zwiedzając Triest, Wenecję, Bolonię, Rzym, Florencję i Neapol, uhonorowany członkostwem Akademii Rafaelowskiej w Urbino.

Na początku roku powraca z Włoch.
Wystawienie Bitwy pod Grunwaldem w Warszawie, Petersburgu, Berlinie, Lwowie i Budapeszcie.
Otwiera nowy gmach Szkoły Sztuk Pięknych w Krakowie przy Rynku Kleparskim.

Przebywa przez trzy tygodnie w Paryżu, gdzie wystawia Bitwę pod Grunwaldem i Portret czworga dzieci artysty, a rząd francuski obdarowuje go wazą z Sevres.
We wrześniu pracownię Matejki w domu przy Floriańskiej odwiedza cesarz Franciszek Józef.
Matejko choruje, nie przerywa jednak bardzo w tym roku intensywnej pracy twórczej.

Otrzymuje honorowe obywatelstwo miasta Krakowa, a Rynek Kleparski zostaje nazwany placem Jana Matejki.
Umiera brat artysty - Kazimierz, którego żonę z małoletnimi dziećmi Matejko będzie utrzymywał do końca życia.
Wzmagająca się choroba psychiczna żony, którą zmuszony jest poddać kilkumiesięcznej kuracji w szpitalu, pogarsza jeszcze bardziej, i tak ciężką, atmosferę domową artysty.

Na Wawelu 13 września uroczysty jubileusz 25-lecia działalności artystycznej Matejki. Tegoż roku zostaje obdarzony godnością honorowego członka Towarzystwa Pedagogicznego Galicyjskiego. W Krakowie na Wawelu zostaje urządzona wielka wystawa jubileuszowa jego prac, na której zgromadzono ich 94. W grudniu udaje się z delegacją polską do Rzymu, gdzie wręcza papieżowi Leonowi XIII obraz Jan Sobieski pod Wiedniem jako dar od narodu polskiego. Otrzymuje wówczas Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Piusa IX.
Dramatyczne przeżycia z chorą żoną.
Udaje mu się zakończyć zwycięsko walkę toczoną od 1878 roku z kapitułą, konserwatorem i władzami miejskimi o barokowy wielki ołtarz z katedry wawelskiej, który dzięki niemu wyremontowano i po uprzednim usunięciu ustawiono na dawnym miejscu, gdzie znajduje się do dzisiaj.